Paket Yönetimi

CentOS 7'de yum install paket-adı ile yazılım kurulur. yum update sistem güncellemesi yapar. CentOS 8 ve Stream'de dnf komutu önceliklidir. yum search veya dnf search paket arar. rpm -qa | grep kelime kurulu paketleri listeler.

EPEL deposu ek paketler sunar: yum install epel-release. PowerTools veya CRB deposu geliştirme kütüphaneleri içerir. Özel repo dosyası /etc/yum.repos.d/ altına .repo uzantılı eklenir.

Servis Yönetimi

systemctl start nginx servisi başlatır. enable açılışta otomatik çalışmayı sağlar. status çıktısı son log satırlarını gösterir. mask servisi tamamen kilitleyerek bağımlılık çözümlemesini engeller.

journalctl -u nginx -f canlı log takibi yapar. -since today filtreler. Eski sistemlerde service nginx restart hâlâ çalışır; systemctl tercih edilir.

Ağ ve Firewall

ip addr veya nmcli connection show adres bilgisi verir. ping ve traceroute bağlantı testi yapar. firewalld --list-all aktif kuralları gösterir. firewall-cmd --add-service=http --permanent kalıcı HTTP izni ekler.

  • ss -tulpn dinleyen portları listeler.
  • curl ve wget HTTP indirme ve test için kullanılır.
  • hostnamectl sunucu adını değiştirir.
  • timedatectl NTP senkronizasyonunu yönetir.
  • chronyc sources zaman kaynağını doğrular.

Disk ve Dosya Sistemi

df -h disk kullanımını okunabilir gösterir. du -sh klasör boyutu hesaplar. lsblk blok cihazları ağaç yapısında listeler. fdisk veya parted bölümleme yapar; LVM için pvcreate, vgcreate, lvcreate kullanılır.

Kullanıcı ve İzinler

useradd -m yeni kullanıcı oluşturur. passwd parola atar. usermod -aG wheel sudo yetkisi verir. chmod ve chown dosya izinlerini düzenler. SELinux context değişikliği chcon veya semanage fcontext gerektirir.

sudo visudo güvenli sudoers düzenlemesi sağlar. last ve lastb giriş geçmişini gösterir. who ve w aktif oturumları listeler.

Sonuç

CentOS komutları RHEL ekosistemiyle uyumludur; Rocky ve AlmaLinux'ta aynı sözdizimi geçerlidir. Cheat sheet oluşturmak tekrarlayan görevleri hızlandırır.

İzleme Araçları

top ve htop CPU bellek gösterir. iotop disk I/O izler. vmstat bellek basıncını raporlar. sar geçmiş metrik arşivler. netstat yerine ss modern kernel bilgisi verir.

Otomasyon

ansible toplu yapılandırma sağlar. cron zamanlanmış görev tanımlar. rsync yedekleme rutini oluşturur. yum-cron otomatik yama uygular. Cockpit web GUI sunucu yönetimi kolaylaştırır.

Kurtarma Modları

Grub rescue bozuk sistemi kurtarır. Single user mode acil erişim verir. Rescue CD ile chroot yapılabilir. LVM snapshot upgrade öncesi anlık görüntü alır.

journalctl -u sshd servis logunu filtreler. dmesg kernel mesajlarını gösterir. lsblk disk bölümlerini listeler.

Dosya ve Disk Yönetimi

df -h disk doluluk, du -sh klasör boyutu gösterir. fdisk -l bölüm tablosunu listeler. mount /etc/fstab kalıcı bağlama tanımlar. chmod chown izin ve sahiplik değiştirir.

tar gzip arşiv oluşturur. zip unzip Windows uyumlu sıkıştırma sağlar. find /var/log -mtime +30 -delete eski log temizler.

Ağ Komutları

ping traceroute bağlantı testi yapar. curl wget HTTP indirme sağlar. telnet nc port dinleme kontrol eder. ip addr show modern arayüz bilgisi verir.

Sonuç

CentOS komut satırı yeterliliği sunucu yönetiminin temelidir. Dosya izinleri, paket yönetimi, log analizi ve ağ tanılama günlük operasyonların parçasıdır. Otomasyon araçları tekrarlayan görevleri azaltır. Her değişiklik öncesi yedek ve rollback planı bulundurun. Dokümantasyon ekip bilgi transferini kolaylaştırır.

Kullanıcı Yönetimi

useradd -m yeni hesap oluşturur. usermod -aG wheel sudo yetkisi verir. passwd parola değiştirir. id komutu grup üyeliğini gösterir. last giriş geçmişini listeler.

Paket Yönetimi

yum update güvenlik yamalarını uygular. rpm -qa yüklü paketleri listeler. yum history rollback önceki duruma döner. repoquery bağımlılık ağacını gösterir.

htop F10 ile sort menüsü açar. ncdu disk kullanım ağacı gösterir. strace sistem çağrılarını izler.

LVM thin provisioning disk alanı verimliliği sağlar; snapshot ile anlık yedek alınabilir.

Sunucu saati NTP ile senkron tutulmalıdır; log korelasyonu doğru saat dilimine bağlıdır.

chage komutu kullanıcı parola son kullanma tarihini yönetir; kurumsal policy uyumu için zorunlu olabilir.

watch -n 1 komutu saniyede bir komut çıktısını yeniler.

tcpdump -i eth0 port 22 paket yakalama acil güvenlik analizi için kullanılır.

lsof -i :22 hangi process SSH dinlediğini gösterir.

umask varsayılan dosya izinlerini belirler.

timedatectl set-timezone Europe/Istanbul saat dilimini ayarlar.

Disk ve LVM

df -h doluluk, du -sh klasör boyutu gösterir. lvextend ve xfs_growfs birimi genişletir. /etc/fstab kalıcı mount tanımı içerir.

Ağ ve Process

ss -tulpn dinleyen portları listeler. tcpdump paket yakalar. kill -15 nazik sonlandırma yapar. journalctl --vacuum-size journal boyutunu sınırlar.

Logrotate yapılandırması disk doluluğunu önler. Cron job çıktısı e-posta ile raporlanabilir.